Slava organizacije

Sveti Vasilije Ostroški se utkao u život našeg naroda pre svega kao svetitelj i čudotvorac. NJegov značaj je prema tome na prvom mestu harizmatički i sa tog aspekta treba prvenstveno proučavati njegovo prisustvo u duhovnom životu srpskog naroda u toku protekla tri veka.

NJegov pak zemaljski život i rad, i kao podvižnika i kao arhijereja jedne od najvažnijih oblasti u Pećkoj patrijaršiji XVII veka, treba posmatrati u sklopu opštih prilika i stanja Patrijaršije onoga vremena. Samo tako moći će da se shvati i pravilno oceni njegova lična sudbina, trpljenje i rad na dobru crkve i porobljenog naroda, kao i njegov značaj u duhovnom životu našeg naroda kroz vekove.

Sveti Vasilije Ostroški živeo je i radio u vrlo nemirnom periodu, u vreme sukoba među državama čije su se snage, oružje i diplomatija ukrštali iznad srpskog naroda i povlačili ga u teško vrzino kolo borbe i stradanja. Gotovo za sve vreme mitropolitstva sv. Vasilija trajao je Kandijski rat (1645-1669) sa svojim strašnim reprekusijama u životu našeg naroda željnog slobode. Bilo je to vreme hajduka i uskoka, neprestane nesigurnosti i narodnih migracija.

Svetiteljski život i neumorni rad sv. Vasilija stvorili su mu ogroman ugled među savremenicima. Narod Crne Gore i Hercegovine poštovao ga je kao božijeg čovjeka poslanog radi spasenja svoga roda. Čuda kojima je Bog proslavio mošti sv. Vasilija još više su pojačala ovu veru u narodu. Još od 1678. kada su mošti izvađene iz zemlje i proglašen bio za svetitelja, počeo je da se praznuje dan kad se upokojio. To je 29. april po starom, odnosno 12. maj po novom kalendaru.

MOŠTI I ČUDA
Sveti Vasilije Ostroški je veliki čudotvorac čija su čudotvorna dela poznata i izvan granica Srpske pravoslavne crkve. NJegovo sveto telo u celosti počiva u ostroškoj isposnici, nepodložno zakonu truljenja. Malena crkvica u kojoj leže mošti ispunjena je prijatnim mirisom. Činjenica netruljenosti tela ovog velikog Svetitelja predstavlja fenomen za sebe koji mi hrišćani nazivamo – čudom. Još veće čudo i dokaz svetiteljstva sv. Vasilija jeste čudotvorna moć njegovih moštiju. O čudesnim isceljenjima u Ostrogu znaju ne samo pravoslavni, već i rimokatolici i muslimani. To su svedočanstva onih koji su svojim očima videli ili na sebi doživeli čudo Božije.

Mošti sv. Vasilija su nekoliko puta prenošene iz manastira i sklanjane pred nadiranjem turske vojske. Prvi put se to desilo 1714. godine kada je Numan Ćuprilić napao Crnu Goru. Kaluđeri su zakopali mošti kod reke Zete, niže Vražegrmaca. Drugi put, u vreme Omer-pašine opsade Ostroga 1852. kivot je prenet na Cetinje. Poslednji put je prenošen 1877. na Cetinje, gde je ostao do 1878. kada je vraćen u Ostrog. O kovčegu u kome počivaju mošti se malo zna. Naime, nije poznato koliko je i kakvih kivota bilo pre ovog današnjeg. Današnji kivot potiče iz 1852.

ŽITIJE SVETOG VASILIJA OSTROŠKOG
Sveti Vasilije Ostroški rodom je iz Popova polja u Hercegovini, ali se ne zna tačno godina rođenja. Ostroški kaluđeri su pričali da se u njihovom manastiru nalazila rukopisna knjiga sa žitijem sv. Vasilija. Knjiga je nestala 1852/53. godine u vreme Omer-pašinog napada na Crnu Goru. U tom žitiju pisalo je navodno da se sv. Vasilije rodio 28. decembra 1610. godine i da mu je kršteno ime bilo Stojan. Vuk Vrčević je zabeležio po narodnom kazivanju da je sv. Vasiliju bilo četrdeset godina kada je iz Tvrdoša prešao u Ostrog. Kako se taj prelazak dogodio 1651. to bi potvrđivalo kazivanje ovog izgubljenog žitija. To ujedno kazuje da je Svetitelj izabran za episkopa vrlo mlad, jer je već 1639. bio mitropolit zahumski.

U žitiju sv. Vasilija, koje je na osnovu tradicije napisao patrijarh Vasilije Jovanović Brkić i unio ga kao sinaksar u službu koju je sastavio u čast Ostroškog Svetitelja, kaže se da je sv. Vasilije kao dečak otišao u Trebinjski manastir i tamo se zamonašio. Zapisano predanje koje potiče iz pomenute knjige sa žitijem sv. Vasilija kaže da je Svetitelj stupio najprije kao đak u manastir Zavalu kod svoga strica jeromonaha Serafima, ali da se postrigao u Trebinjskom manastiru (Tvrdošu); da je kao mlad kaluđer bio neko vreme u Cetinjskom manastiru, pa se zatim vratio u svoj postrig (manastir). Kao arhimandrit tvrdoški putovao je u Svetu goru, a zatim u Rusiju, odakle se vratio s bogatim darovima.

Vrlo rano je postao mitropolit zapadnog dela Hercegovine i već 1639. potpisao se na knjizi LJetopis Jovana Zonare kao „smerni mitropolit zahlmski Vasilije“. Velika Humska eparhija podeljena je, posle obnove Pećke patrijaršije, na dve eparhije, zapadnu „trebinjsku“ sa sedištem u manastiru Tvrdošu i na istočnu „mileševsku“ koja se češće nazivala i „poluhercegovačkom“ ili „petrovskom“ po manastiru sv. Petra na Limu, gde joj je neko vreme bilo sedište. Sv. Vasilije Ostroški bio je episkop zapadne, Trebinjske eparhije do 1651. Bilo je to vreme patrijarha Pajsija. U duhu Pajsijevih nastojanja da se u narodu oživi sećanje na slavnu prošlost, mitropolit Vasilije prvi je od hercegovačkih arhijereja ponovo uzeo titulu „zahumski“ mitropolit, koja je već poodavno bila zamenjena titulom „hercegovački“, otkako je staro ime Hum i Zahumlje bilo zamenjeno imenom Hercegovina.

Zapadna Hercegovina bila je izložena najtežim nevoljama ratnog vremena, u kome je spoljni neprijatelj donosio strašne udarce, a unutrašnja kolebanja i ljudske slabosti, koje se u ovako kritičnim vremenima najbolje ispoljavaju, zagorčavale su i onako tešku situaciju u narodu.

Mitropolit Vasilije nalazio se tada na čelu crkvenog i narodnog života u zapadnoj Hercegovini sa rezidencijom u manastiru Tvrdošu, koji je još od vremena mitropolita Visariona bio centar oslobodilačkog pokreta. Ratne strahote, nametljiva aktivnost agenata zapadnih i papskih legata, raznorodna opredeljenost crkvenih i narodnih prvaka i izvitoperenost mnogih naravi zagorčavali su život mitropolitu, koji je po svom pozivu i položaju bio primoran da u svemu tome učestvuje.

Zbog ovako teške situacije na ovom području sv. Vasilije je, povlačeći se sa narodom, stigao na područje istočno-hercegovačke eparhije koja je u to vrijeme bila upražnjena i svakako po svojoj molbi, prešao za mitropolita istočno-hercegovačke eparhije o čemu mu je patrijarh pećki Gavrilo izdao sinđeliju u Gračanici 27. novembra 1651.

NJegova tiha smrt u manastiru Ostrogu 29. aprila 1671. i nije mogla biti shvaćena kao konačni rastanak ili gubitak. Sveti Vasilije je ostao i dalje prisutan u životu naroda i to prisustvo je postalo još intenzivnije i aktivnije. Poštovanje je preraslo u kult.

O tom svedoče i zapisi i predanja. Već 1671. zapisano je: „Prestavi se svetopočivši vladika Vasilije zaholmski i skenderijski“. „A kad umre“, priča arhimandrit Nikodim Raičević Vuku Karaxiću, „ukopaju ga niže manastira u gradini. Pošto prođe sedam godina poslije njegove smrti, prisni se jednu noć proigumanu Žuopskoga manastira, gdje ga zove vladika Vasilije, da ga iskopa iz zemlje. To mu se prisni i drugi put… treći put mu na snu dođe vladika Vasilije… Kad ostali kaluđeri to čuju i vide… uzmu motike i trnokope i lopate i pođu s njime da iskopaju vladiku Vasilija i došavši pod Ostrog, gdje je već bilo nekoliko kaluđera… svi zaposte kao isposnici i stanu se jednako Bogu moliti i bdenija držati, pa pošto tako provedu nedjelju dana onda otidnu na grob i otkopaju ga, kad tamo, a to vladika Vasilije cjelokupan i svet. Potom ga u ćivotu namjeste u crkvi u gornjemu manastiru gdje je i današnji dan“.

MOLITVA SV. VASILIJU OSTROŠKOM

Sveti Vasilije, veliki ugodniče Božiji, pomozi svima pa i meni. Veliki branitelju vere Pravoslavne, odbrani i nas koji tvoju Svetu veru držimo, i s nadom tebi pristupamo. Veliki arhijereju Božiji, pomoli se Bogu Svedržitelju za sve ljude tvoje, pa na posletku i za mene nedostojnog i poslednjeg. Tvrdoški viteže i Ostroški podvižniče, spasavaj nas od beda vidljivih i nevidljivih. Zapalila te je Srpska zemlja kao večnu sveću pred prestolom Boga Živoga, pa nam sada osvetli puteve i razagnaj tugu. Molitvama i suzama zagrevao si hladnu pešteru Ostrošku, pa zagrej sada Božijim duhom i srca naša, da se spasemo i proslavimo Boga svevišnjega i tebe Sveca Božijega. Sa svih strana sveta priticali su ćivotu tvome bolni i nevoljni, i ti si im pomagao: demone odgonio, veze đavolje raskidao, i zdravlje duševno i telesno ljudima darivao. Tako i sada pomozi, krštenim i nekrštenim, kao i uvek, svima pa i meni. Izmiritelj si bio zavađene braće, izmiri i sada sve zavađene, zbratimi razbraćene, oveseli tužne, ukroti samovoljne, isceli bolne. Sveti Vasilije Čudotvorče i Oče naš duhovni, čuj i usliši čeda tvoja duhovna u Hristu Isusu Gospodu našem. Amin.